Xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại Lâm Đồng: Cấp thiết hoàn thiện chu trình khép kín

Việc quản lý, thu gom và tiêu hủy vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) sau canh tác đúng quy chuẩn là yếu tố then chốt để ngăn ngừa suy thoái môi trường nông nghiệp. Dù đã có nhiều nỗ lực, công tác này tại tỉnh Lâm Đồng vẫn đang đối mặt với không ít bất cập cần tập trung tháo gỡ.

Ngành khuyến nông tỉnh tổ chức nhiều chương trình tập huấn, xây dựng các điểm thu gom bao bì thuốc BVTV sau sử dụng tại các xã, phường

Điểm nghẽn từ hạ tầng và thói quen canh tác

Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, rác thải bao bì thuốc BVTV sẽ tồn đọng lâu dài, phát tán độc tố vào hệ sinh thái, gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước và đất đai. Để giải quyết bài toán này, hệ thống thu gom, lưu chứa và xử lý tập trung tại khu vực nông thôn đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Theo số liệu rà soát từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp cùng Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, toàn địa bàn hiện có 4.810 bể chứa chuyên dụng cùng 23 kho lưu trữ. Tuy nhiên, trong số này có tới 830 bể đã xuống cấp, hư hỏng, chỉ còn 3.980 bể vận hành tốt. Mạng lưới này được kỳ vọng là điểm trung chuyển để người dân tập kết chai lọ, vỏ thuốc sau khi sử dụng thay vì xả thải bừa bãi ra đồng ruộng.

Thực tế vận hành cho thấy hệ thống thu gom chưa mang lại hiệu quả tương xứng. Trong tổng số 267 tấn rác thải bao bì thuốc BVTV phát sinh, khối lượng được thu gom và xử lý đúng quy trình mới dừng lại ở mức hơn 103 tấn (tương đương tỷ lệ 38,6%). Khoảng trống hơn 60% lượng rác thải chưa được kiểm soát đang đặt ra bài toán nan giải cho công tác bảo vệ môi trường địa phương.

Áp lực càng gia tăng khi tình trạng lạm dụng vật tư nông nghiệp hóa học ngày càng phổ biến. Tại các thủ phủ sản xuất rau, hoa trọng điểm như Đà Lạt, Lạc Dương hay Đức Trọng, dư lượng hóa chất tích tụ đang làm mất cân bằng dinh dưỡng, khiến khoảng 10 - 15% diện tích đất chuyên canh rau có dấu hiệu suy thoái.

Bên cạnh 830 bể chứa hư hỏng cần sớm được duy tu, sửa chữa hoặc thay thế, ý thức của người trực tiếp sản xuất cũng là một rào cản lớn. Chia sẻ về thực trạng này, ông Nguyễn Trọng Lý (trú tại xã Lạc Dương) cho biết vị trí đặt bể thường nằm ở đầu các tuyến đường dẫn vào vùng sản xuất; nếu người dân thiếu tinh thần tự giác thì vỏ thuốc sau khi pha chế vẫn sẽ bị bỏ lại ngay tại vườn rẫy. Việc chỉ dừng lại ở khâu tập kết hoặc để rác thải tồn ứ quá lâu trong bể rõ ràng chưa thể tạo nên một giải pháp môi trường bền vững.

Bao bì thuốc BVTV sau sử dụng không được thu gom mà vứt bỏ trên vườn rẫy

Đồng bộ giải pháp hướng tới mục tiêu trên 80%

Theo nhận định của các chuyên gia môi trường, muốn cải thiện hiệu suất thu gom, giải pháp cốt lõi phải bắt đầu từ việc thay đổi hành vi của người nông dân: tuyệt đối không vứt bỏ bao bì ra kênh mương, nương rẫy mà phải đưa vào đúng bể chứa. Song song đó, chính quyền cấp cơ sở cần chủ động rà soát, khắc phục các điểm chứa xuống cấp và thiết lập lịch trình thu gom, vận chuyển định kỳ, tránh tình trạng quá tải hoặc tồn lưu kéo dài.

Thực hiện Quyết định số 1251/QĐ-TTg ngày 26/10/2023 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Chương trình tăng cường năng lực phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường cấp quốc gia đến năm 2030, tỉnh Lâm Đồng đã ưu tiên phân bổ nguồn lực tài chính cho hoạt động này. Riêng trong năm 2025, ngân sách địa phương đã bố trí hơn 4 tỷ đồng gắn với các kết quả cụ thể, từ duy trì hạ tầng, tổ chức thu gom đến vận chuyển và xử lý rác thải nguy hại.

Giai đoạn 2026 - 2030, Lâm Đồng đặt mục tiêu nâng tỷ lệ thu gom và xử lý bao gói thuốc BVTV sau sử dụng vượt ngưỡng 80%. Từ con số 38,6% hiện tại để chạm tới mục tiêu này đòi hỏi sự chuyển biến đồng bộ từ cấp cơ sở. Không chỉ dừng ở việc bổ sung hạ tầng, địa phương cần phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị thu gom và hộ sản xuất, đảm bảo mọi khâu từ tập kết, vận chuyển đến tiêu hủy được vận hành theo một quy trình khép kín, đúng quy định pháp luật.

Tài liệu tham khảo & Cơ sở pháp lý liên quan

1. Quyết định số 1251/QĐ-TTg ngày 26/10/2023 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình tăng cường năng lực phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường cấp quốc gia đến năm 2030.

2. Thông tư liên tịch số 05/2016/TTLT-BNNPTNT-BTNMT ngày 16/05/2016 của Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn và Bộ Tài nguyên & Môi trường hướng dẫn việc thu gom, vận chuyển và xử lý bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng.

3. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (Điều 61 về bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp và Điều 72 về quản lý chất thải nguy hại).

4. Báo cáo thống kê hiện trạng môi trường nông nghiệp của Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn phối hợp cùng Sở Tài nguyên & Môi trường tỉnh Lâm Đồng.