Khung Pháp Lý Hoàn Chỉnh: Bước Đệm Hiện Thực Hóa Giá Trị Tín Chỉ Carbon Rừng Việt Nam
Ngày đăng: 04/11/2026
Tín chỉ carbon từ rừng đang nhận được sự kỳ vọng lớn trong việc trở thành đòn bẩy tài chính then chốt, góp phần thúc đẩy Việt Nam tiến tới mục tiêu Net Zero.
Việt Nam đã có tiêu chuẩn tín chỉ các-bon rừng. Ảnh: Quang Dũng.
Chuẩn hóa tiêu chí kỹ thuật và cơ sở pháp lý
Theo số liệu công bố từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến năm 2025, tổng diện tích đất có rừng trên cả nước đạt mốc gần 15 triệu ha, trong đó diện tích rừng trồng đã thành rừng chiếm xấp xỉ 4 triệu ha. Đây là nguồn tài nguyên tự nhiên vô cùng to lớn với khả năng hấp thụ hàng chục triệu tấn CO2 mỗi năm, tạo tiền đề quan trọng cho việc thương mại hóa dịch vụ hấp thụ carbon. Tuy nhiên, muốn chuyển hóa tiềm năng này thành nguồn tài chính thực tế, việc xây dựng hành lang pháp lý minh bạch cùng hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng là điều kiện tiên quyết.
Tại tọa đàm "Tín chỉ các-bon rừng: Từ tiềm năng đến hiện thực" do Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, TS. Vũ Tấn Phương - Giám đốc Văn phòng Chứng chỉ Quản lý rừng bền vững - nhận định rằng hệ thống thể chế dành cho các dự án carbon trong mảng lâm nghiệp và sử dụng đất đến nay đã tương đối hoàn thiện, đáp ứng đủ điều kiện để triển khai thực tế.
Theo chia sẻ của TS. Vũ Tấn Phương, hành trình xây dựng chính sách carbon rừng tại Việt Nam là cả một quá trình lâu dài:
-
Nền móng ban đầu: Luật Lâm nghiệp 2017 đã đặt cơ sở khi lần đầu đưa dịch vụ lưu giữ và hấp thụ carbon vào danh mục dịch vụ môi trường rừng. Dù cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng đã xuất hiện từ năm 2010, Việt Nam phải mất gần 7 năm sau đó để chính thức luật hóa dịch vụ này.
-
Hệ thống Nghị định đồng bộ:
+ Nghị định 06/2022/NĐ-CP (sau này được điều chỉnh bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP) đặt ra các quy định chung về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn.
+ Nghị định 29/2026/NĐ-CP hướng dẫn các hoạt động giao dịch tín chỉ carbon trên thị trường nội địa.
+ Nghị định 112/2026/NĐ-CP điều chỉnh các hoạt động mua bán xuyên biên giới và thị trường quốc tế.
+ Nghị định 180/2026/NĐ-CP (ban hành tháng 7/2026) quy định chi tiết về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng. Đây được coi là mảnh ghép cuối cùng hoàn thiện khung pháp lý cho việc phát triển dự án carbon rừng.
Bên cạnh mặt pháp lý, Việt Nam cũng đã ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14682 (Tín chỉ các-bon rừng - Các yêu cầu) áp dụng cho thị trường trong nước. Tiêu chuẩn này bao gồm toàn bộ các tiêu chí cốt lõi tương tự quốc tế: tính pháp lý, điều kiện địa bàn, hoạt động giảm phát thải phù hợp, phương pháp đo đạc - báo cáo (MRV), cùng với việc đánh giá tác động môi trường - xã hội, xử lý độ không chắc chắn và tính toán lượng dự phòng.
Ngoài tiêu chuẩn nội địa, Việt Nam cho phép áp dụng các chuẩn quốc tế phổ biến như Verra, Gold Standard hoặc Plan Vivo. Dù lựa chọn tiêu chuẩn nào, hồ sơ kết quả tạo tín chỉ của dự án đều bắt buộc phải trải qua khâu thẩm định độc lập từ bên thứ ba có năng lực. Tín chỉ chỉ đủ điều kiện niêm yết trên sàn giao dịch để mua bán hoặc bù trừ phát thải sau khi được cơ quan chức năng phê duyệt và phát hành chính thức.
Các chính sách của Trung ương trao nhiều thẩm quyền cho chính quyền cấp tỉnh. Ảnh: Tùng Đinh.
Nhu cầu bù trừ phát thải ngày càng tăng
Việc hoàn thiện khung chính sách diễn ra đúng thời điểm nhu cầu bù trừ carbon của nền kinh tế ghi nhận đà tăng trưởng mạnh.
Theo TS. Vũ Tấn Phương, Nghị định 119/2025/NĐ-CP yêu cầu các cơ sở phát thải lớn phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Hạn ngạch phát thải đang được áp dụng thí điểm cho các doanh nghiệp thuộc 3 nhóm ngành: nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng.
Cơ chế phân bổ hạn ngạch thúc đẩy lực cầu thực tế trên thị trường. Ví dụ:
Một doanh nghiệp được cấp hạn ngạch phát thải 1 triệu tấn CO2 nhưng thực tế xả thải 2 triệu tấn CO2. Đối với 1 triệu tấn vượt hạn ngạch, doanh nghiệp phải mua lại hạn ngạch dư thừa từ đơn vị khác hoặc mua tín chỉ carbon từ các dự án rừng/giảm phát thải để bù vào. Quy định hiện hành cho phép dùng tín chỉ carbon để bù trừ tối đa 30% lượng hạn ngạch được giao.
Phân tích thêm về động lực thị trường, TS. Tô Xuân Phúc (Giám đốc điều hành Chương trình Chính sách thương mại lâm sản - Tổ chức Forest Trends) chỉ ra rằng nguồn cầu tín chỉ hiện chia làm 2 nhóm chính:
-
Nhóm bắt buộc: Doanh nghiệp phải tuân thủ hạn ngạch do Nhà nước phân bổ.
-
Nhóm tự nguyện: Chủ yếu là doanh nghiệp FDI muốn hoàn thành các cam kết ESG (môi trường - xã hội - quản trị), nâng cao giá trị thương hiệu phục vụ việc niêm yết (IPO) hoặc mở rộng lợi thế cạnh tranh quốc tế.
Cả hai nhóm này đang tích cực săn đón nguồn cung tín chỉ carbon hợp pháp, tạo ra một thị trường đầu ra đầy triển vọng cho ngành lâm nghiệp.
Các chuyên gia tham gia Tọa đàm "Tín chỉ các-bon rừng: Từ tiềm năng đến hiện thực" do Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức. Ảnh: Trung Nguyên.
Thách thức trong khâu thực thi ở địa phương
Mặc dù chính sách Trung ương đã mở và thị trường đã có lực cầu, việc biến tiềm năng thành nguồn cung thực tế vẫn gặp nhiều rào cản. TS. Tô Xuân Phúc nhận định vướng mắc lớn nhất hiện nay nằm ở nhận thức và khoảng cách triển khai giữa các văn bản pháp lý cấp quốc gia với thực tế thi hành tại các địa phương.
Tín chỉ carbon là mảng chuyên môn sâu với nhiều quy trình kỹ thuật phức tạp. Các văn bản của Trung ương đã phân cấp và giao nhiều quyền hạn cho chính quyền cấp tỉnh (từ hướng dẫn lập dự án, tiếp nhận hồ sơ, thẩm định đến quản lý nguồn cung). Tuy nhiên, mức độ tiếp thu và hiểu biết về quy định này giữa các địa phương lại chưa đồng đều.
Nhiều nhà đầu tư và doanh nghiệp trong nước đã chuẩn bị sẵn nguồn lực tài chính để hợp tác cùng người dân phát triển dự án. Dù vậy, khi triển khai công việc với chính quyền địa phương, các bên thường gặp bế tắc vì thiếu hướng dẫn cụ thể về:
-
Quy trình thẩm định hồ sơ.
-
Quy định áp dụng cho việc bán tín chỉ trong nước hay xuất khẩu.
-
Cơ chế phân chia lợi ích giữa các bên tham gia.
Sự thiếu rõ ràng ở cấp cơ sở làm gia tăng rủi ro cho các khoản đầu tư, khiến doanh nghiệp phải chọn giải pháp tạm dừng để quan sát. Nếu không sớm có hướng dẫn chi tiết, những nút thắt này sẽ tạo ra độ trễ đáng kể trong việc hình thành nguồn cung tín chỉ carbon rừng.
Vì vậy, các chuyên gia kiến nghị cần sớm tổ chức các chương trình tập huấn chuyên sâu và ban hành bộ hướng dẫn kỹ thuật thống nhất cho đội ngũ cán bộ quản lý cấp tỉnh/thành phố. Chỉ khi tháo gỡ được khoảng trống thực thi này, tài nguyên rừng mới có thể thực sự biến thành nguồn tài chính xanh bền vững cho đất nước.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
-
Báo Nông nghiệp và Môi trường (2026), Tọa đàm trực tuyến "Tín chỉ các-bon rừng: Từ tiềm năng đến hiện thực", phát sóng ngày 29/10/2026.
-
Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2025), Báo cáo hiện trạng rừng toàn quốc năm 2025, Hà Nội.
-
Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam:
-
Luật Lâm nghiệp số 16/2017/QH14 ngày 15/11/2017.
-
Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 07/01/2022 về Quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn.
-
Nghị định số 119/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2022/NĐ-CP.
-
Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định về quản lý và trao đổi tín chỉ carbon trên thị trường trong nước.
-
Nghị định số 112/2026/NĐ-CP quy định về giao dịch và chuyển nhượng tín chỉ carbon quốc tế.
-
Nghị định số 180/2026/NĐ-CP (tháng 7/2026) quy định chi tiết về dịch vụ hấp thụ và lưu giữ carbon của rừng.
-
Bộ Khoa học và Công nghệ (2025), Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 14682: Tín chỉ các-bon rừng - Các yêu cầu, Hà Nội.
-
Vũ Tấn Phương (2026), Tham luận về khung pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật tín chỉ carbon rừng tại Tọa đàm "Tín chỉ các-bon rừng: Từ tiềm năng đến hiện thực".
-
Tô Xuân Phúc (2026), Phân tích nhu cầu thị trường và rào cản thực thi chính sách carbon rừng tại địa phương, Chương trình Chính sách thương mại lâm sản - Tổ chức Forest Trends.