TÁI CẤU TRÚC KHUNG PHÁP LÝ ĐẤT ĐAI: HƯỚNG TỚI CHUẨN HÓA THỦ TỤC VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ TOÀN QUỐC

Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đang tập trung phân định rõ ràng thẩm quyền và quy trình xử lý dịch vụ công, nhằm tạo đà bứt phá cho chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên đất, bảo đảm sự nhất quán và công bằng trên phạm vi toàn quốc.

1. Yêu cầu cấp thiết từ việc sắp xếp bộ máy nhà nước

Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội quy định về việc xử lý các vấn đề phát sinh do sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước đã đặt ra hạn định hoàn thành trước ngày 1/3/2027 cho các cơ quan có thẩm quyền ban hành hoặc trình ban hành các văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Do Nghị quyết này chỉ thực hiện đến hết ngày 28/2/2027, việc sửa đổi Luật Đất đai trở nên vô cùng cấp thiết nhằm tạo lập cơ sở pháp lý ổn định, tránh nguy cơ xuất hiện "khoảng trống pháp luật" trong quá trình tổ chức thực thi.

Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Chính phủ đã ban hành các Nghị định số 151/2025/NĐ-CP (quy định phân định thẩm quyền, phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực đất đai), Nghị định số 226/2025/NĐ-CP và Nghị định số 49/2026/NĐ-CP. So với các lĩnh vực quản lý nhà nước khác, đất đai đang là lĩnh vực được phân cấp, phân quyền "triệt để" nhất khi UBND cấp tỉnh được giao quyền tự chủ cao trong việc ban hành quy định, phân cấp và ủy quyền thủ tục hành chính, thậm chí có những thẩm quyền phân cấp mạnh hơn quy định hiện hành của Luật Đất đai.

2. Tháo gỡ sự manh mún trong quy trình hành chính giữa các địa phương

Sự khác biệt về quy trình xử lý hồ sơ giữa từng vùng miền đang là rào cản lớn đối với hiệu quả quản lý. Theo phản ánh từ ông Nguyễn Xuân Thang (Giám đốc Trung tâm Thông tin, Lưu trữ và Thư viện - Cục Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), với 48 thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực đất đai được giao cho địa phương công bố, nếu mỗi tỉnh, thành phố tự ban hành một quy trình riêng thì có thể phát sinh tới 1.632 quy trình khác nhau tại 34 tỉnh, thành phố. Điều này tạo áp lực khổng lồ cho việc cấu hình, tích hợp hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin, đồng thời ngăn cản việc cung cấp dịch vụ công liên thông đồng bộ trên toàn quốc.

Để giải quyết triệt để điểm nghẽn này, Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đã thiết lập khung phân định thẩm quyền rõ ràng:

• Cấp xã: Trực tiếp giải quyết các thủ tục hành chính đối với hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư.

• Cấp tỉnh: Đảm nhận giải quyết thủ tục đối với các tổ chức, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài, cũng như các dự án có phạm vi nằm trên địa bàn từ hai đơn vị hành chính cấp xã trở lên.

Đồng thời, giải pháp xây dựng bộ quy trình khung, chuẩn hóa thành phần hồ sơ và biểu mẫu đối với các thủ tục có tính chất tương đồng được chú trọng triển khai. Địa phương vẫn được phép linh hoạt điều chỉnh thời hạn giải quyết và phân công đơn vị thực hiện cho phù hợp với hạ tầng và khoảng cách địa lý thực tế. Cơ chế này vừa bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống quản lý quốc gia, vừa đáp ứng tốt đặc thù bộ máy tại từng vùng miền. Căn cứ vào năng lực thực tế của UBND cấp xã, UBND cấp tỉnh cũng được chủ động phân cấp, ủy quyền thực hiện các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của mình, bao gồm cả các dự án thu hồi đất có nhiều đối tượng phức tạp.

Dự thảo Luật giao Chính phủ quy định thủ tục hành chính về đất đai đồng bộ với việc phân cấp, phân quyền. Ảnh: Lê Bình

3. Đột phá cải cách thủ tục và đẩy mạnh chuyển đổi số

Dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết các thủ tục hành chính về đất đai đồng bộ với tiến trình phân cấp, hướng tới các tiêu chuẩn: công khai, minh bạch, đơn giản, dễ thực hiện, tăng cường phối hợp liên ngành và tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Các điểm đột phá pháp lý đáng chú ý bao gồm:

• Bình đẳng về giá trị pháp lý: Hồ sơ nộp trực tiếp, gửi qua bưu chính hay thực hiện trên môi trường điện tử đều có giá trị pháp lý như nhau. Người dân và tổ chức phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của thông tin kê khai.

• Cấm yêu cầu cung cấp lại dữ liệu đã có: Cơ quan tiếp nhận không được phép yêu cầu người dân, doanh nghiệp nộp lại thành phần hồ sơ đã sẵn có trong Cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia được công bố. Đây là quy định cốt lõi giúp tối ưu hóa việc khai thác dữ liệu dùng chung và giảm nhẹ gánh nặng thủ tục.

• Cơ chế rút hồ sơ nghĩa vụ tài chính linh hoạt: Trường hợp người sử dụng đất đã được cho phép chuyển mục đích hoặc hình thức sử dụng đất và đã nhận thông báo nghĩa vụ tài chính nhưng chưa nộp tiền, nếu có văn bản đề nghị không tiếp tục thực hiện thì cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét hủy quyết định. Người sử dụng đất chỉ cần nộp phí, lệ phí giải quyết thủ tục theo quy định của Chính phủ.

• Minh định rõ ranh giới trách nhiệm pháp lý: Cơ quan giải quyết thủ tục có trách nhiệm thực hiện đúng thẩm quyền và thời hạn; đồng thời được miễn trừ trách nhiệm đối với các nội dung, văn bản trong hồ sơ đã được cơ quan khác phê duyệt, thẩm định hoặc chấp thuận trước đó.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội: Quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước (Ban hành ngày 19/02/2025).

2. Nghị định số 151/2025/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp, phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực đất đai (Ban hành ngày 12/06/2025).

3. Nghị định số 226/2025/NĐ-CP của Chính phủ: Sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Đất đai (Ban hành ngày 15/08/2025).

4. Nghị định số 49/2026/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và tăng cường phân cấp thẩm quyền trong quản lý đất đai (Ban hành ngày 31/01/2026).

5. Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi: Hồ sơ dự thảo do Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện trình Chính phủ trình Quốc hội.