Tiếp sức cho hạ tầng và đầu ra: Bài toán bền vững cho vùng nông nghiệp công nghệ cao phía Tây tỉnh Đắk Nông

Dù đã hình thành được những vùng sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, việc thiếu hụt các yếu tố nền tảng để duy trì sự phát triển bền vững đang trở thành rào cản lớn, làm giảm hiệu quả của các chuỗi giá trị nông sản tại khu vực phía Tây tỉnh Đắk Nông.

Xoài ở xã Đắk Mil vẫn tiêu thụ trái tươi

Nông sản chủ lực vẫn quẩn quanh tiêu thụ thô

Tại xã Đắk Gằn (huyện Đắk Mil), vùng trồng xoài ứng dụng công nghệ cao (ƯDCNC) rộng 343 ha đã được chính thức công nhận từ năm 2024, phân bố tập trung ở các khu vực thôn Tân Lập, thôn Cao Lạng và bon Đắk Láp. Quy mô sản xuất này có sự góp mặt của 254 hộ gia đình cùng 3 tổ chức kinh tế hợp tác: Hợp tác xã Nông nghiệp, Thương mại và Dịch vụ xoài Đắk Gằn; Tổ hợp tác xoài VietGAP bản Cao Lạng và Hội xoài VietGAP Đắk Gằn. Nhờ áp dụng mô hình canh tác chuẩn VietGAP và hệ thống tưới nước tiết kiệm, nông dân nơi đây bước đầu đã có các đơn vị ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm.

Tuy vậy, hướng đi lâu dài cho cây xoài vẫn đối mặt với không ít thách thức. Phần lớn sản lượng thu hoạch hiện vẫn bán dưới dạng trái tươi và phụ thuộc lớn vào một số thị trường xuất khẩu truyền thống như Trung Quốc, dẫn đến tình trạng "được mùa mất giá" diễn ra thường xuyên. Bên cạnh đó, diễn biến bất thường của biến đổi khí hậu trong những năm gần đây cũng làm ảnh hưởng đáng kể đến năng suất và độ chất lượng đồng đều của nông sản.

Chia sẻ về hướng xử lý, ông Lê Văn Điệp - Phó Chủ tịch UBND xã - cho biết chính quyền địa phương đang chủ động cân đối ngân sách xã kết hợp huy động thêm các nguồn lực hợp pháp khác để tiếp tục hoàn thiện, nâng cấp các tiêu chí của vùng ƯDCNC. Song song đó, xã tích cực đồng hành cùng người dân trong việc đẩy mạnh ứng dụng kỹ thuật hiện đại vào sản xuất. Để giải quyết triệt me bài toán đầu ra, địa phương kiến nghị các cấp, các ngành tăng cường xúc tiến, thu hút doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà máy chế biến sâu các sản phẩm từ xoài, giúp người dân yên tâm mở rộng sản xuất.

Hạ tầng thủy lợi – Lỗ hổng cần sớm khắc phục

Tương tự như câu chuyện tại Đắk Mil, vùng chuyên canh lúa ƯDCNC Buôn Choáh (huyện Krông Nô) và khu vực Nam Đà lân cận cũng đang đứng trước những vướng mắc cần sớm tháo gỡ. Vùng lúa Buôn Choáh có diện tích canh tác VietGAP vượt mốc 500 ha với sự tham gia của hơn 400 hộ dân.

Là một người gắn bó lâu năm, ông Đào Văn Vỹ (thôn Buôn Choáh) cho hay với 4 ha lúa nằm trong vùng ƯDCNC đã được chứng nhận, gia đình ông ghi nhận sự thay đổi rõ rệt nhờ nguồn ngân sách nhà nước rót vào các hạng mục hạ tầng thời gian qua: hệ thống điện, đường giao thông nội đồng, kênh mương dẫn nước được đầu tư đồng bộ, giúp nông dân ứng dụng cơ giới hóa và các giống lúa mới hiệu quả hơn. Dù hạ tầng giao thông chính về cơ bản đã đáp ứng tốt yêu cầu, thời gian gần đây, tình trạng thiếu nước tưới cục bộ lại bắt đầu xuất hiện do lưu lượng nước tự nhiên từ sông Krông Nô – nguồn cấp chính cho toàn bộ cánh đồng – có dấu hiệu sụt giảm.

Lãnh đạo UBND xã Nam Đà và các xã phụ cận chia sẻ định hướng của khu vực là phát triển vùng lúa ƯDCNC theo mô hình sinh thái hữu cơ kết hợp du lịch trải nghiệm, trở thành điểm ghé thăm trong hành trình khám phá Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Hiện nay, các dòng lúa chất lượng cao như ST 24, ST 25 đã được đưa vào gieo trồng phổ biến. Địa phương đang tiếp tục nâng cấp tiêu chí, mở rộng quy mô và hỗ trợ bà con đưa tiến bộ kỹ thuật vào đồng ruộng. Nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất—đặc biệt là trong các vụ cao điểm như đông xuân và hè thu—địa phương đã chính thức đề xuất UBND tỉnh Đắk Nông quan tâm, bổ sung nguồn kinh phí nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, trọng tâm là hệ thống kênh mương và các trạm bơm cấp nước.

Cần chiến lược đầu tư đồng bộ và dài hạn

Không thể phủ nhận tầm quan trọng của các vùng nông nghiệp ƯDCNC trong việc thúc đẩy tái cơ cấu kinh tế nông thôn và cải thiện thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, để các mô hình này phát triển đúng tầm và bền vững, việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ bản thân người dân, các tổ chức liên kết cho đến sự tiếp sức nguồn lực từ chính quyền cấp trên là điều bắt buộc.

Tính đến nay, khu vực phía Tây của tỉnh Đắk Nông đã xây dựng được 1 khu nông nghiệp ƯDCNC tập trung với quy mô 120 ha, thu hút nhiều doanh nghiệp lớn đến triển khai các dự án sản xuất thực nghiệm hiệu quả. Cùng với đó là 7 vùng sản xuất nông nghiệp ƯDCNC quy mô rộng lớn trên 3.500 ha, tập trung vào các dòng cây trồng thế mạnh của địa phương như cà phê, hồ tiêu và lúa.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (2020), Quyết định số 1895/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đến năm 2030, Hà Nội.

2. Cục Trồng trọt - Bộ NN&PTNT (2023), Báo cáo đánh giá thực trạng và giải pháp phát triển chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao tại khu vực Tây Nguyên, NXB Nông nghiệp.

3. UBND tỉnh Đắk Nông (2024), Quyết định công nhận Vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao sản xuất xoài tại xã Đắk Gằn (huyện Đắk Mil) và Vùng lúa Buôn Choáh (huyện Krông Nô), Cổng thông tin điện tử tỉnh Đắk Nông.

4. Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) (2022), Nghiên cứu thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý nguồn nước tưới bền vững cho cây trồng tại khu vực Tây Nguyên, Tạp chí Khoa học & Công nghệ Nông nghiệp.

5. UNESCO Global Geoparks Network (2020), Đắk Nông UNESCO Global Geopark Management Plan and Sustainable Agricultural Tourism Development, Documents Center.